کد مطلب: ۶۰۲۳
تعداد بازدید: ۲۶
تاریخ انتشار : ۲۸ آذر ۱۴۰۱ - ۱۰:۳۷
اسلام و تعلیم و تربیت | ۲۳
زن باردار بايد ورزش ملايم و طبيعى‌، استراحت كافى‌، هواى‌ آزاد و غذاى‌ مناسب كه قسمت اعظم آن را شير و سبزى‌‏ها تشكيل بدهد داشته باشد. حالات هيجانى‌ شديد و تكان‏هاى‌ ناراحت كننده‏اى‌ كه براى‌ مادر اتفاق مى‌‏افتد مسلماً براى‌ وضع مزاجى‌ و رشد جنين مضرّ است، زيرا چنين حالاتى‌ نظم دستگاه عصبى‌ را برهم مى‌‏زند و بر اثر ترشح غير طبيعى‌ غدد، عمل صحيح دستگاه گوارش مختل مى‌‏شود.

حساسيت زمان باردارى‌ و تغذيه‌ی مادر


يك خانم باردار بايد به حساسيت زمان باردارى‌ و نقش مهم آن در رشد جنين توجه داشته باشد. بايد بداند انسان كوچكى‌ را در داخل رحم خود پرورش مى‌‏دهد كه در رشد و نمو خويش كوچك‏ترين نقشى‌ ندارد و با تمام وجود وابسته به مادر است. جنين از مادر تغذيه مى‌‏كند و از گرما و اكسيژن مادر و سرانجام امنيتى‌ كه مادر برايش فراهم مى‌‏سازد استفاده مى‌‏كند. درست است كه جنين يك عضو رسمى‌ بدن مادر نيست، امّا به هر حال از مادر تغذيه مى‌‏كند. جنين به وسيله‌ی جفت با مادر در ارتباط است و بدين وسيله از مادر غذا و اكسيژن مى‌‏گيرد.
بنابراين، بانوان باردار، در غذا خوردن بايد هم به فكر خودشان باشند و هم به فكر فرزندشان كه به آن‏ها وابسته است. غذاى‌ يك خانم آبستن بايد به طورى‌ غنى‌ باشد كه از يك طرف احتياجات غذايى‌ بدن خودش را تأمين كند و سلامت، نيرومندى‌ و شادابى‌ خود را نگه دارد تا براى‌ جنينى‌ كه در رحم او زندگى‌ مى‌‏كند محيط خوب و امنى‌ باشد، و از جهت ديگر نيز مواد غذايى‌ و مصالح ساختمانى‌ جسم و جان كودك را كه بسيار پيچيده و متنوع است در اختيارش قرار دهد، تا آن كودك معصوم و وابسته بتواند به خوبى‌ پرورش يافته و استعدادهاى‌ درونى‌ خويش را به فعليت تبديل سازد.
برنامه‌ی غذايى‌ او بايد كاملاً حساب شده و دقيق باشد، زيرا فقدان يا كمبود بعضى‌ مواد غذايى‌ و ويتامين‏ها ممكن است به سلامت خود لطمه بزند يا جسم و جان كودك را در معرض خطر قرار بدهد. در اين باره به مطالب زير توجه فرماييد:
«به موجب يك آمار، 80 درصد از كودكان ناقص الخلقه‌ی جهان و كودكانى‌ كه داراى‌ نقصان رشد مغزى‌، عصبى‌ و جسمى‌ هستند، در دوران باردارى‌ مادرانشان‏ درست تغذيه نشده‌‏اند.»[1]
از مدت‏ها پيش مى‌‏دانستند كه وضع تغذيه‌ی مادر در رشد جنين و بچه پيش از تولد و نيز در زمان شير دادن اثر دارد. مادر بايد همه‌ی پروتئين‏ها، هيدرات‏هاى‌ كربن، چربى‌‏ها و كانى‌‏هاى‌ لازم را براى‌ افزايش مقدار سلول‏هاى‌ زنده، يعنى‌ بچه‏اش، فراهم سازد.
مطالعات مبتنى‌ بر آزمايش نشان مى‌‏دهند كه مادر بايد مقادير لازم ويتامين‏هاى‌ مخصوص براى‌ فعاليت درست سلول‏هاى‌ زنده را تأمين كند، به طورى‌ كه معلوم شده جنين در حال رشد نسبت به كمبود ويتامين‏هاى‌ مختلف بيش از خود مادر ـ که رشدش پايان يافته است ـ حساسيت دارد. حتى‌ ممكن است كه مادر در تمام مدت آبستنى‌ كاملاً تندرست باشد و حال آن كه جنين دچار كمبود ويتامين مخصوص باشد و خارق عادتى‌ در رشدش حادث شود.[2]
وقتى‌ فرد جديد، زندگى‌‏اش را آغاز مى‌‏كند مواد و انرژى‌ و خصوصيات لازم را به همراه دارد، ولى‌ رشدش فقط در صورتى‌ ممكن است كه عضوى‌ مانند جفت تغذيه‌ی آن را تأمين كرده و از آن مواظبت به عمل آورد. اگر چه عوامل انسان بودن فرد جديد به وسيله‌ی «اوول» و «اسپرماتوزوئيد» فراهم شده است، ولى‌ كمال و نقص آن بستگى‌ به كفايت يا عدم كفايت جفت دارد. جنين آدمى‌ بخشى‌ از پيكر مادر نيست، بلكه بيگانه‏اى‌ است كه به طور موقت در رحم مادر به سر مى‌‏برد. ماهيت ارثى‌ بچه غير از ماهيت ارثى‌ مادر است، زيرا به وجود آمدن بچه، هم به وسيله‌ی ژن‏هاى‌ مادر كنترل مى‌‏شود و هم به وسيله‌ی ژن‏هاى‌ پدر و چه بسا آن‏ دو گونه اوضاع ارثى‌ با هم مغايرت دارند. از آن جا كه جنين همواره در تحول و تغيير است، پس احتياجاتش با احتياجات مادر كه رشدش كامل است تفاوت دارد. بنابراين، امكان دارد كه موادى‌ براى‌ مادر مفيد باشد و حال آن كه به جنين زيان برساند. اين تفاوت‏ها و مغايرت‏ها در جفت با سلول‏هاى‌ غذا دهنده‌ی جنين مواجه مى‌‏شوند و اين سلول‏ها هستند كه معين مى‌‏كنند كدام دسته از مواد، مجازند از مادر به جنين يا از جنين به مادر بروند.[3]
هر آنچه در سلامت مادر مؤثر واقع شود عيناً در سلامت جنين اثر دارد. اگر غذاى‌ مادر كمبود كلسيم داشته باشد، در ساختمان استخوان‏ها و دندان‏هاى‌ كودك اثر مى‌‏گذارد. خستگى‌ زياد مادر موجب زياد شدن مواد سمى‌ در خون مى‌‏شود و همين خون كه غذاى‌ جنين را تشكيل مى‌‏دهد در ساختمان كودك مؤثر واقع مى‌‏شود....
زن باردار بايد ورزش ملايم و طبيعى‌، استراحت كافى‌، هواى‌ آزاد و غذاى‌ مناسب كه قسمت اعظم آن را شير و سبزى‌‏ها تشكيل بدهد داشته باشد. حالات هيجانى‌ شديد و تكان‏هاى‌ ناراحت كننده‏اى‌ كه براى‌ مادر اتفاق مى‌‏افتد مسلماً براى‌ وضع مزاجى‌ و رشد جنين مضرّ است، زيرا چنين حالاتى‌ نظم دستگاه عصبى‌ را برهم مى‌‏زند و بر اثر ترشح غير طبيعى‌ غدد، عمل صحيح دستگاه گوارش مختل مى‌‏شود. شايد تنها علتى‌ كه نوزاد را موجودى‌ عصبى‌ و براى‌ برخى‌ بيمارى‌‏هاى‌ روانى‌ آماده مى‌‏سازد، همين حالات هيجانى‌‏اى‌ است كه به مادر در هنگام باردارى‌ دست مى‌‏دهد. پس در دوران باردارى‌ مادر بايد نسبت به سلامت خود، نوع غذاها، استراحت كافى‌ و هواى‌ آزاد توجه كامل مبذول دارد تا شروع يك زندگانى‌ سالم را براى‌ كودك موجب شود.[4]
يكى‌ از دانشمندان مى‌‏نويسد:
اگر جريان خون مادر چنان باشد كه نتواند كلسيم مورد نياز را به بدن جنين برساند، نابهنجارى‌‏هاى‌ اسكلتى‌ ايجاد مى‌‏شود. اگر مادر به مرض قند مبتلا باشد و ميزان قند خون او از حد معمول بيش‏تر شود، در اين صورت لوزالمعده‌ی جنين بيش از حد لازم فعاليت مى‌‏كند و اگر اين فعاليت بعد از تولد نيز به همان شدت ادامه داشته باشد، قند خون نوزاد كم مى‌‏شود و در صورتى‌ كه به موقع درمان نشود به علت كمبود گليكوژن يا به علت بيمارى‌ هيپوگليسمى‌ خواهد مرد.
مواد خارجى‌ موجود در خون مادر نيز در رشد جنين اثر مى‌‏گذارد. ما مثال غم‏انگيز آن را در مورد كودكان به اصطلاح «تاليدوميد» شنيده يا ديده‏ايم. مادران اين كودكان هنگامى‌ كه دست و پاى‌ جنين شكل مى‌‏گرفت قرص‏هاى‌ خواب آورى‌ كه حاوى‌ داروى‌ تاليدوميد بوده است خورده بودند. اين دارو باعث كوتاه شدن و ناهنجارى‌ دست و پاى‌ جنين مى‌‏شود و دست و پاى‌ بسيارى‌ از اين كودكان بعد از تولد نيز رشد نمى‌‏كند.[5]
يكى‌ ديگر از دانشمندان مى‌‏نويسد:
تغييراتى‌ كه طى‌ هفته‌ی سوم و چهارم به جنين دست مى‌‏دهد از همه‌ی مواقع ديگر حيات فرد، سريع‏تر و پيچيده‏تر است. اين مرحله ـ از مراحل بحرانى‌ زندگى‌ هر فرد آدمى‌ ـ زمانى‌ است كه كوچك‏ترين اختلال حاصل در وضع طبيعى‌ رشد ممكن است اثرى‌ به بار آورد كه با رشد تدريجى‌ تشديد گردد ... تغيير وضع غذاى‌ مادر، داروهايى‌ كه به مصرف مى‌‏رساند و بيمارى‌‏هايى‌ كه بدان‏ها دچار مى‌‏شود در جنين اثر مى‌‏كنند.[6]
دكتر على‌ اكبر شعارى‌ مى‌‏نويسد:
غذايى‌ كه مادر مى‌‏خورد در رشد جنين بسيار مؤثر است؛ به ويژه هنگامى‌ كه به مرحله‌ی زايمان نزديك مى‌‏شود و احتياجش به غذا از حيث كميت و كيفيت افزايش مى‌‏يابد. به همين سبب مادرانى‌ كه در دوره‌ی آبستنى‌ غذاى‌ سالم و كافى‌ نمى‌‏خورند غالباً اطفالشان از لحاظ بدنى‌ و عقلى‌ ناقص بوده، يا به اضطراب‏هاى‌ روانى‌ مبتلا مى‌‏شوند.[7]


ديدگاه اسلام‏


اسلام نيز به اين دو موضوع مهم، يعنى‌ تغذيه‌ی جنين از غذاى‌ مادر و تأثير غذاى‌ زن باردار در رشد جنين توجه داشته كه در ضمن برخى‌ از احاديث به آن اشاره شده است؛ مثلاً:
امام صادق(ع) فرمود:
غذاى‌ جنين از آنچه مادرش مى‌‏خورد و مى‌‏آشامد تأمين مى‌‏شود. آهسته، آهسته غذا را از مادر مى‌‏گيرد.[8]
نيز فرمود:
سلمان(رضى‌ الله عنه) از اميرالمؤمنين(ع) پرسيد: غذاى‌ كودك در شكم مادر از چه راهى‌ تأمين مى‌‏شود؟ فرمود: خداى‌ تبارك و تعالى‌ خون حيض زن باردار را نگه مى‌‏دارد، تا غذاى‌ جنين تأمين شود.[9]
پيامبر اكرم(ص) نيز مى‌‏فرمايد:
«به» بخوريد، و اين ميوه را به دوستان هديه كنيد، زيرا نور چشم را زياد مى‌‏كند و قلب‏ها را مهربان مى‌‏گرداند. به زنان آبستن «به» بخورانيد تا فرزندانشان زيبا شوند. (در روايت ديگر فرمود:) تا اخلاق فرزندانتان خوب شود.[10]
بنابراين به بانوان باردار توصيه مى‌‏شود كه:
1. برنامه‌ی غذايى‌ شما حساب شده و بر طبق نيازهاى‌ خود و فرزندتان باشد.
2. هميشه از هواى‌ سالم كه از اكسيژن كافى‌ برخوردار است استفاده كنيد. از تنفس هواى‌ آلوده و كثيف خوددارى‌ كرده و هنگام خواب درب يا پنجره‌ی اتاق را باز كنيد تا هواى‌ سالم وارد اتاق شود.
3. ورزش ملايم و قدم زدن؛ مخصوصاً در بامداد و در هواى‌ سالم و نيز از كارهاى‌ سنگين و خسته كننده حتى‌ المقدور اجتناب كنيد.
4. شاد و خوش باشيد و سعى‌ كنيد عصبانى‌ و ناراحت نشويد. از تماشاى‌ فليم‏ها و مناظر هيجان‏آور، تحريك كننده و ترس‏آور جداً خوددارى‌ كنيد.


خودآزمایی


1- چرا بانوان باردار در غذا خوردن بايد هم به فكر خودشان باشند و هم به فكر فرزندشان؟
2- با توجه به سخنان پیامبر(ص)، خواص «به» را بیان کنید.
3- چند توصیه به بانوان باردار را ذکر کنید.

 

پی نوشت ها


[1]. بهداشت جسمى‌ و روانى‌ كودك، ص 62.
[2]. بيوگرافى‌ پيش از تولد، ص 182.
[3]. همان، ص 38.
[4]. دكتر جلالى‌، روان‏شناسى‌ كودك، ص 222.
[5]. اصول روان‏شناسى‌، ترجمه دكتر محمود ساعتچى‌، ص 187.
[6]. بيوگرافى‌ پيش از تولد، ص 48.
[7]. روان‏شناسى‌ رشد، ص 109.
[8]. بحارالأنوار، ج 60، ص 342: «غذاؤُ ممّا تأكل أمّه، ويَشرِب ممّا تَشربُ، تنسمه تنسيماً».

[9]. همان، ص 341: سأل سلمان(رضى‌ الله عنه) عليّاً(ع) عن رزق الولد في بطن أمّة؟ فقال: «إنّ الله تبارك و تعالى‌ حبس عليها الحيضةَ، فَجَعلها رزقَه في بطن أمّه».
[10]. مكارم الاخلاق، ص 196: «كلوا السفرجَلَ و تَهادوه بينكم، فإنّه يَجلو البصر و يُنبِتُ المودّة في القلب، و أطعموه حبالاكم؛ فإنّه يُحسِن أولَادكم و فى‌ رواية: «يُحسِن أخلاق أولادكم».

دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت

آیت الله ابراهیم امینی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: