کد مطلب: ۶۱۲۲
تعداد بازدید: ۲۴
تاریخ انتشار : ۰۵ بهمن ۱۴۰۱ - ۲۳:۳۵
اسلام و تعلیم و تربیت | ۲۸
بهترين غذاى‏‌ كودك در اين دوره شير مادر است كه كليه‌ی مواد مورد نياز رشد را در بر دارد. شير مادر گرم، پاك و بدون ميكرب بوده، به راحتى‏‌ هضم شده و اثر نامساعدى‏‌ روى‏‌ دستگاه گوارش كودك ندارد. پروتئين، چربى‏‌ و مواد قندى‏‌ موجود در آن به قدرى‏‌ است كه مواد از دست رفته‌ی بدن كودك را جبران كرده و مقدارى‏‌ هم صرف رشد او مى‏‌شود.

بعد از ولادت و در اولين و دومين سال زندگى‏‌

 

نخستين سال كودك، حساس‏ترين دوران زندگى‏‌ او به شمار مى‏‌رود. روان او همانند لوح سفيدى‏‌ است كه براى‏‌ پذيرش هر نقشى‏‌ آماده مى‏‌باشد. و قبلاً هيچ‏گونه صورت علمى‏‌ در آن نقش نبسته ولى‏‌ استعداد آن را دارد كه به تدريج علوم و اطلاعاتى‏‌ را كسب كند. دستگاه ادراك او (حواس، اعصاب و مغز) نيز وسيله‏هاى‏‌ بسيار ظريف و حساسى‏‌ هستند كه قبلاً با آن‏ها كار نشده و طرز به كار گرفتن آن‏ها براى‏‌ آينده‌ی كودك بسيار مهم و سرنوشت‏ساز مى‏‌باشد. روح حساس و لطيف و دستگاه پيچيده‌ی ادراكى‏‌ نوزاد از حوادث اين دوران و نحوه‌ی برخورد معاشرين او به طور قطع متأثر مى‏‌شود، ليكن بزرگ‏ترين مشكل اين است كه ديگران از نفسيات، تمايلات و عواطف درونى‏‌ نوزاد غالباً بى‏‌اطلاع‏‌اند و اصولاً كشف احوال درونى‏‌ او بسيار دشوار مى‏‌باشد.
خداوند مى‏‌فرمايد:
وَاللهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ؛[1]
خدا شما را از شكم مادر خارج كرد در حالى‏‌ كه چيزى‏‌ نمى‏‌دانستيد، و برايتان گوش و چشم و قلب قرار داد، شايد خداى‏‌ را سپاس گوييد.
بنابراين، مربيان بايد به حساسيت اين دوران كاملاً توجه داشته باشند و با شيوه‏اى‏‌ سنجيده و درست با نوزاد رفتار كنند، تا از حوادث روحى‏‌اى‏‌ كه درمان آن دشوار يا غير قابل جبران است، مصون بماند.
والدين كودك از سه جهت مى‏‌توانند در تربيت صحيح او تأثير داشته باشند: تغذيه‌ی صحيح، تأمين ساير نيازهاى‏‌ مادى‏‌ و برخوردهاى‏‌ عاطفى‏‌ كه در ذيل اين سه موضوع را به اختصار بررسى‏‌ مى‏‌كنيم:


نقش تغذيه در تربيت‏


تغذيه‌ی كودك از دو جهت در كيفيت تربيت و پرورش او تأثير دارد: از طريق تركيب جسمانى‏‌ و از طريق تأثيرات روانى‏‌ و عاطفى‏‌. امّا از جهت اول، قبلاً گفته شد كه كيفيت تغذيه‌ی كودك، بدون شك در چگونگى‏‌ مزاج و تركيب جسمانى‏‌، سلامت، بيمارى‏‌، نيرومندى‏‌ و ناتوانى‏‌ او تأثير بسزايى‏‌ خواهد داشت. از طرف ديگر كيفيت تركيب جسمانى‏‌ در اخلاقيات و نفسيات مؤثر خواهد بود اگر مادر با يك برنامه‌ی صحيح و حساب شده نيازهاى‏‌ غذايى‏‌ نوزادش را تأمين كند، به سلامت بدن و اعصاب و مغز او كمك خواهد كرد و در نتيجه در تربيت و پرورش اخلاقيات او نيز تأثير خواهد گذاشت.
بنابراين، تغذيه‌ی صحيح نوزاد يكى‏‌ از عوامل مهم تربيت به شمار مى‏‌رود و مربيان نبايد از آن غفلت نمايند. پدر و مادرى‏‌ كه به سعادت فرزند خويش علاقه دارند بايد نيازهاى‏‌ غذايى‏‌ او را شناسايى‏‌ كرده و با برنامه‌ی صحيح و حساب شده‏اى‏‌ او را تغذيه كنند. ما در اين جا نمى‏‌توانيم درباره‌ی برنامه‌ی غذايى‏‌ كودك به تفصيل بحث كنيم، ولى‏‌ علاقه‏مندان را به خواندن كتاب‏هايى‏‌ كه در اين باره نوشته شده توصيه مى‏‌نماييم. ليكن به طور كلى‏‌ به دو موضوع مهم اشاره مى‏‌كنيم:


نقش شير مادر در تربيت‏


شير، غذايى‏‌ كامل و از لحاظ مواد غذايى‏‌ غنى‏‌ترين غذاهاست. در اين ميان شير مادر از انواع شيرهاى‏‌ ديگر براى‏‌ كودك ـ به ويژه نوزاد ـ مناسب‏تر و سالم‏تر مى‏‌باشد كه از مزاياى‏‌ زير برخوردار است:
1. از جهت تركيبات غذايى‏‌، از هر غذاى‏‌ ديگرى‏‌ با ساختار جسمانى‏‌ كودك تناسب بيش‏ترى‏‌ دارد، زيرا جنين در مدت نه ماه كه در رحم مادر مى‏‌زيسته از غذايى‏‌ تغذيه مى‏‌نموده كه به وسيله‌ی دستگاه گوارش مادر تهيه مى‏‌شد و بعد از تولد كودك همين دستگاه است كه شير توليد مى‏‌كند.
2. شير مادر به طور طبيعى‏‌ و خام به مصرف مى‏‌رسد، به همين جهت مواد خود را از دست نمى‏‌دهد، برخلاف شيرهاى‏‌ ديگر كه از لحاظ بهداشت بايد جوشيده شود و در نتيجه برخى‏‌ از مواد خود را از دست خواهد داد.
3. شير مادر به وسيله‌ی پستان مستقيماً وارد دهان كودك مى‏‌شود و با ظروف ديگر تماس ندارد، لذا از لحاظ بهداشتى‏‌ بر هر غذاى‏‌ ديگرى‏‌ ترجيح دارد.
4. شير مادر از ابتلا به ميكرب‏هاى‏‌ بيمارى‏‌زا، از قبيل: تب مالت، سل گاوى‏‌، اسهال شيرى‏‌ و ساير ميكرب‏ها مصونيت دارد، برخلاف شير حيوانات كه‏ احتمال ابتلا وجود دارد.
5. شير مادر هميشه تازه و با حرارت مناسب به مصرف مى‏‌رسد، برخلاف شيرهاى‏‌ ديگر كه امكان دارد در اثر ماندن فاسد شده باشند.
6. در شير مادر تقلب راه ندارد برخلاف ساير شيرها كه امكان تقلب است.
بدين جهات و جهات ديگر مى‏‌توان به طور قطع گفت كه شير مادر از هر غذاى‏‌ ديگرى‏‌ براى‏‌ كودك، سالم‏تر و مناسب‏تر مى‏‌باشد. بنابراين كودكانى‏‌ كه با شير مادر تغذيه شده‏اند غالباً از كودكان ديگر سالم‏تر بوده و در مقابل بيمارى‏‌ها مقاوم‏تراند و مرگ و مير آن‏ها نيز كمتر است. اغلب دانشمندان نيز همين مطلب را تأييد مى‏‌نمايند. يكى‏‌ از دانشمندان مى‏‌نويسد:
بهترين غذاى‏‌ كودك در اين دوره شير مادر است كه كليه‌ی مواد مورد نياز رشد را در بر دارد. شير مادر گرم، پاك و بدون ميكرب بوده، به راحتى‏‌ هضم شده و اثر نامساعدى‏‌ روى‏‌ دستگاه گوارش كودك ندارد. پروتئين، چربى‏‌ و مواد قندى‏‌ موجود در آن به قدرى‏‌ است كه مواد از دست رفته‌ی بدن كودك را جبران كرده و مقدارى‏‌ هم صرف رشد او مى‏‌شود. املاح شير مادر مانند: كلسيم، فسفر، آهن، مس، كوبالت، و غيره ـ صرف ساختمان استخوان‏ها، دندان‏ها، سيستم عصبى‏‌، عضلانى‏‌ و خون‏سازى‏‌ طفل مى‏‌گردد. مقدار املاح شير مادر به حدى‏‌ است كه آن را قابل هضم‏تر از شير گاو كرده است.
به علاوه پروتئين‏ها، چربى‏‌ها، مواد قندى‏‌، املاح و مواد ديگرى‏‌ مانند: ويتامين‏ها، اجسام ايمنى‏‌زا، آنزيم‏ها و هورمون‏ها نيز در شير مادر يافت مى‏‌شوند كه در شير گاو يا وجود ندارد يا در اثر استريليزاسيون از بين مى‏‌روند. در روده‌ی كودكانى‏‌ كه با شير مادر تغذيه مى‏‌كنند ميكرب‏هايى‏‌ موجود است كه ويتامين‏هاى‏‌ گروه‏B را تهيه كرده و اينها نيز به نوبه‌ی خود به سوخت‏و ساز مواد غذايى‏‌ كمك مى‏‌كنند. تجربه نشان مى‏‌دهد اطفالى‏‌ كه با شير مادر تغذيه مى‏‌شوند مقاومتشان در برابر عفونت بيش‏تر از آن‏هايى‏‌ است كه از شيرهاى‏‌ مصنوعى‏‌ استفاده مى‏‌كنند.[2]
دانشمند ديگرى‏‌ مى‏‌نويسد:
1. شير مادر از نقطه نظر تركيبات آن كامل‏ترين غذا براى‏‌ نوزاد است.
2. هضم شير مادر راحت‏تر و سريع‏تر از شيرهاى‏‌ خشك انجام مى‏‌گيرد.
3. شير مادر استريل بوده و هميشه در دسترس نوزاد قرار دارد.
4. نوزادانى‏‌ كه با شير مادر تغذيه مى‏‌شوند كمتر مبتلا به قولنج يا ساير ناراحتى‏‌هاى‏‌ معده و دستگاه گوارش مى‏‌شوند.
5. اين نوع نوزادان كمتر مبتلا به سرماخوردگى‏‌ و عفونت گوش مى‏‌شوند.
6. نوزادان كمتر به بيمارى‏‌هاى‏‌ پوستى‏‌ ناشى‏‌ از آلرژى‏‌ مبتلا مى‏‌شوند.
7. مدفوع نوزادانى‏‌ كه با شير مادر تغذيه مى‏‌شوند نرم‏تر بوده و كمتر مبتلا به يبوست مى‏‌شوند.[3]
ديگرى‏‌ مى‏‌نويسد:


مزاياى‏‌ شيردادن از پستان فراوان است:


1. براى‏‌ كودك شير انسان يك غذاى‏‌ ايده‏آل است و داراى‏‌ اكثر مواد لازم براى‏‌ رشد و نمو در ماه‏هاى‏‌ اول زندگى‏‌، با نسبتى‏‌ مناسب براى‏‌ هضم و جذب مى‏‌باشد. بايد به خاطر داشت كه شير گاو از بسيارى‏‌ جهات مهم با شير انسان فرق دارد. شير گاو 5/2 برابر شير انسان پروتئين دارد. ولى‏‌ وقتى‏‌ وارد معده مى‏‌شود به مولكول‏هاى‏‌ بزرگى‏‌ كه به آسانى‏‌ قابل هضم نيست تقسيم مى‏‌شود، برعكس پروتئين‏هاى‏‌ شير انسان در معده به سادگى‏‌ هضم و جذب مى‏‌گردند. هم چنين در مقدار قند آن‏ها نيز اختلاف بارزى‏‌ وجود دارد. شير انسان از نظر قند غنى‏‌ است. با اضافه كردن قند به شير گاو مى‏‌توان كمبود قند را جبران كرد، ولى‏‌ حقيقت اين است كه كيفيت شير انسان به صورتى‏‌ است كه آن را قابل هضم‏ترين غذا براى‏‌ نوزاد مى‏‌كند.
2. شير انسان معمولاً تميز است، اگر دقت لازم شود شير انسان عارى‏‌ از هرگونه ميكرب مضر است. علاوه براين، چون نيازى‏‌ به ذخيره كردن شير انسان نيست احتمال خراب شدن نيز وجود ندارد.
3. به دلايل فوق در نوزادانى‏‌ كه از شير مادر تغذيه مى‏‌شوند اختلالات معده و روده به ندرت حادث مى‏‌شود و يبوست كمتر معمول است. در صورتى‏‌ كه تغييراتى‏‌ در مدفوع ظاهر شود (تغيير در رنگ، نرمى‏‌ و غيره) جاى‏‌ هيچ گونه نگرانى‏‌ وجود ندارد و مسئله خود به خود رفع مى‏‌شود. در حالى‏‌ كه اگر تغييرى‏‌ در مدفوع نوزادى‏‌ كه از شير خشك تغذيه مى‏‌شود، پديد آيد حاكى‏‌ از اين است كه يكى‏‌ از تركيبات موجود در شير بيش از حد است و بايد نوع شير عوض شود.
4. در شير انسان كالرى‏‌ بيش‏ترى‏‌ وجود دارد. چنين كالرى‏‌اى‏‌ را نمى‏‌توان در فرمول شيرهاى‏‌ خشك گنجانيد. بنابراين، با شير مادر، كودك طبعاً غذاى‏‌ بيش‏ترى‏‌ دريافت مى‏‌دارد و سريع‏تر رشد مى‏‌كند.[4]


خودآزمایی


1- چرا نخستين سال كودك، حساس‏ترين دوران زندگى‏‌ او به شمار مى‏‌رود؟
2- والدين كودك از کدام جهات مى‏‌توانند در تربيت صحيح او تأثير داشته باشند؟
3- فوائد شير مادر را ذکر کنید.

 

پی نوشت ها


[1]. نحل (16) آيه 78.
[2]. كودك خود را بشناس، ص 48.
[3]. آنچه را بايد مادران باردار بدانند، ص 245.
[4]. مادر باردار، ص 183.

دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت

آیت الله ابراهیم امینی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: