کد مطلب: ۶۹۲۲
تعداد بازدید: ۱۰۲
تاریخ انتشار : ۰۳ آذر ۱۴۰۲ - ۰۷:۳۶
جهاد با نفس؛ مهم‌ترین جهاد فراموش شده | ۹
صيانت از سيمای انسانيت خويش، در گرو خودسازی است، زيرا انتخاب هندسه و شكل جان، در دنيا به دست خودماست، برخی، خواسته يا ناخواسته، دانسته يا ندانسته چهره‌ی حيوان را برای جان خويش برمی‌گزينند و برخی همان چهره‌ی انسانی را نگه‏داری می‏كنند و در قيامت هم به سيمای انسان زيبا پا به صحرای محشر می‏گذارند. درست مانند شكل دهی به يخ كه نوع قيافه و شكل هندسی آن بستگی دارد به ظرفی كه آب روان را در آن ظرف می‏ريزيم و در يخچال قرار می‏دهيم.

بخش سوّم: خودسازی و فواید آن | ۲


تأييدات قرآنی و روايی بر دگرگونی چهره‌ی جان


رسول خدا(ص) می‌فرمايد:
بعضی مردم در قيامت به صورت‏‌هايی محشور می ‏شوند كه ميمون و خوك از آنان بهتر است.[1]
حضرت صادق(ع) فرمودند:
افراد متكبّر به صورت مورچه در می ‏آيند كه درصحرای محشر، مردم آنان را لگدمال می ‏كنند تا خدا حساب‏رسی مردم را تمام كند.[2]
قرآن كريم درباره‌ی روز قيامت می‌فرمايد:
روزی كه در صور دميده می‏ شود، پس شما گروه گروه خواهيد آمد.[3]
برخی مفسران گويند: انسان‏ها از يكديگر جدا می‏ شوند و هر كس با صورت باطنی خودش يا هم صورت‏های خود، گروه گروه محشور می ‏شوند و در تفاسير شيعه و سنّی ذيل همين آيه، حديث بسيار مهمّی از پيامبر خدا(ص) چنين نقل شده است:
معاذ بن جبل می‏ گويد: درباره‌ی آيه‌ی بالا، از پيامبر خدا(ص) پرسيدم، فرمودند: ای معاذ! از موضوع بسيار بزرگی سؤال كردی و در همين حال اشك حضرت جاری شد و فرمود:
ده دسته از امّت من به صورت‏های گوناگون به صحرای محشر می ‏آيند كه با ساير افراد تفاوت دارند:
بعضی به شكل ميمون و برخی ديگر به صورت خوك محشور می ‏شوند، بعضی از آنان وارونه ‏اند؛ سرشان روی زمين و پاهايشان به طرف بالاست و حركت می‏ كنند، بعضی كور و سرگردانند، بعضی ديگر كر و لال‏اند و چيزی نمی ‏فهمند و بعضی از آن‏ها زبانشان را می‏ جوند و چرك و خون از دهانشان جاری می‏ گردد، به گونه ‏ای كه اهل محشر از آن‏ها تنفّر دارند، برخی ‏دست و پايشان بريده است، بعضی در حالی كه به شاخه‏ هايی از آتش به دار آويخته شده‌‏اند محشور می‏ شوند و بعضی ديگر از مردار بدبوترند و بعضی از آن‏ها بر تنشان لباسی از مس مذاب پوشيده است كه به بدنشان چسبيده است.

آن‏گاه فرمود: «كسانی كه به شكل ميمون محشور می‏ شوند نمّام‏ ها و سخن‌چين‏ ها هستند، اما كسانی كه به صورت خوك محشور می ‏شوند، رشوه‌خواران و حرام‌خوارانند، كسانی كه واژگونه حركت می‏ كنند رباخوارانند، آنان كه كور محشور می ‏شوند، افرادی هستند كه در قضاوت و حكومت، تعدّی و ستم می‏ كنند، افراد كور و كر، كسانی ‏اند كه به اعمال و رفتارشان خود‌پسنداند، افرادی كه زبانشان را می ‏جوند، علما و قضاتی هستند كه رفتارشان با گفتارشان مطابقت ندارد، كسانی كه دست و پا بريده‌‏اند كسانی‏‌اند كه همسايه‌هايشان را اذيّت می‏ كنند، آن اشخاصی كه به شاخه‏ هايی از آتش به دار آويخته‌اند، كسانی هستند كه نزد حاكمان از مردم سعايت و بدگويی می‏كنند، كسانی كه بدبوتر از مردارند افرادی هستند كه پيرو هوای نفس و لذّت‏ها هستند و حق خدا را كه در اموالشان هست نمی ‏پردازند و افرادی كه لباس مس گداخته بر تن دارند، اهل تكبّر و فخرفروشی هستند.[4]
پس خودسازی هم راه سبك زندگی اسلامی را هموار می‏ كنند و هم از تبديل شدن چهره‌ی باطنی انسان به حيوان پيش‌گيری می‏ كند.
پيامبران سعی داشتند ما را بيدار كنند تا با خودشناسی و خودسازی، تمامی رفتار و كردارمان رنگ معنوی و خدايی بگيرد. حتی اگر كارهای مباح معمولی، مثل خوردن و آشاميدن، به قصد قربت و در راه بندگی خدا انجام بگيرد، همه‌‏اش ارزش‏مند و اخلاقی می‏ گردد. هنگامی كه با خودسازی، انسان بنده خدا شد و جز تحصيل رضای او هدفی نداشت، تمامی حركات و رفتارهايش صبغه‌ی الهی و رنگ معنوی به خود می‏ گيرد و ارزش‏مند می‏ گردد، چنان كه قرآن خطاب به پيامبر اكرم(ص) می‌فرمايد:
بگو: همانا نمازم، عباداتم، حيات و مماتم [و همه‌ی كارهايم] برای خدايی است كه پروردگار عالميان است، هيچ شريكی برای او نيست و به همين اخلاص كامل مرا فرمان داده‏اند و اوّلين كسی هستم كه تسليم و مطيع امر خدا هستم.[5]

 

صيانت از سيمای انسانيت

 

صيانت از سيمای انسانيت خويش، در گرو خودسازی است، زيرا انتخاب هندسه و شكل جان، در دنيا به دست خودماست، برخی، خواسته يا ناخواسته، دانسته يا ندانسته چهره‌ی حيوان را برای جان خويش برمی‌گزينند و برخی همان چهره‌ی انسانی را نگه‏داری می‏ كنند و در قيامت هم به سيمای انسان زيبا پا به صحرای محشر می‏ گذارند. درست مانند شكل دهی به يخ كه نوع قيافه و شكل هندسی آن بستگی دارد به ظرفی كه آب روان را در آن ظرف می ‏ريزيم و در يخچال قرار می ‏دهيم. پس از انجماد هنگامی كه در فريزر را باز می‏ كنيم و يخ‏ ها را در می‏ آوريم، اندازه و شكل يخ، تابع ظرفش می‏باشد و مهندسی آن به دست ماست.
انسان در قيامت، خود را در قيافه و شكلی می‏ بيند كه در دنيا برای كارهايش مهندسی كرده است. قرآن كريم می‌فرمايد:
هر كس به اندازه‌‌ی ذرّه ‏ای كار خير انجام داده، آن را در قيامت خواهد ديد و هر كس به اندازه ذرّه‌‏ای كار بد كرده، آن را مشاهده خواهد كرد.[6]
طبق رواياتی كه برخی را قبلاً نقل كرديم، كردار ما مجسّم می ‏شود و قابل رؤيت خواهد بود و برخی مفسّران اين آيات را به مجسّم شدن رفتار و كردار تفسير كرده ‏اند؛ مثلاً می‌فرمايد:
برای انسان، چيزی باقی نمی‏ ماند جز حاصل تلاش‌هايش و سعی و كوشش خود را در قيامت خواهد ديد.[7]
و:
آنچه را كه از پيش برای خودتان فرستاده‌‏ايد همه را نزد خدا خواهيد يافت.[8]
بيشتر مردم تنها ظاهر زندگانی دنيا را می ‏بينند و از واقعيت‏ ها و آخرت غافل‏‌اند.[9]
بنابراين، هويّت و فعليّت درونی انسان به وسيله‌ی عقايد، رفتار و اخلاقش پديد می ‏آيد. انسان می ‏تواند آن‏چنان خود را بسازد و با فضيلت و نورانی گرداند كه در همين جهان، از فرشتگان مقرّب نيز بالاتر رود، هم‏چنان كه می ‏تواند با پرورش رذايل و پيروی از خوی‏های حيوانی، به گونه ‏ای خويشتن را بسازد كه از حيوانات، بلكه از شيطان هم پست‏تر گردد، می ‏تواند از نفس خود، يك انسان وارسته‌ی ملكوتی بسازد و می‏تواند يك حيوان يا شيطان بسازد.
بنابراين، اگر به سلامت و سعادت خويش علاقمنديم بايد با استفاده از قرآن و حديث در رعايت بهداشت روانی و سلامت خود بكوشيم، بيماری‌هايمان را بشناسيم و درمان كنيم و اگر در اين امر حياتی و سرنوشت‌‏ساز كوتاهی كنيم زيان بزرگی خواهيم ديد.
خوش‏بختی و كام‏روايی در دنيا و آخرت، در گرو خودسازی؛ يعنی مبارزه با نفس است. مبارزه با نفس آن قدر اهميت و ارزش دارد كه آن را جهاد اكبر ناميده‌‏اند. منظور از «نفس» و «خود» همان خود حيوانی است.

 

خودآزمایی

 

1- به نظر برخی مفسران، انسان در روز قیامت چگونه محشور می‌شود؟
2- نتایج خودسازی را بیان کنید.

 

پی نوشت ها

 

[1]. قرة‏العيون، ص 479 به نقل از خودسازی، ص 37: «يُحشَرُ بعضُ الناسِ علی صُوَرٍ يَحسنُ عندها القِردةُ و الخنازيرُ».
[2]. مجلسی، بحارالانوار، ج 7، ص 201: «إنّ المتكبّرين يُجعَلون في صُورِ الذّرِ، يَتوطّأُهُم الناسُ حتی يَفرغَ اللهُ من الحسابِ».
[3]. نبأ، آيه‌ی 18: «يَوْمَ يُنْفَخُ فِی الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً».
[4]. طبرسی، مجمع‌البيان، ج 10، ص 423؛ اسماعيل حقی، روح‌البيان، ج 10، ص 299، ذيل آيه‌ی 18 سوره نبأ و حويزی، نورالثقلين، ج 5، ص 493.
[5]. انعام، آيه‌ی 162: «قُلْ إِنَّ صَلاتِی وَنُسُكِی وَمَحْياىَ وَمَماتِی لِلّهِ رَبِّ العالَمِينَ * لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ المُسْلِمِينَ».
[6]. زلزال، آيه‌ی 7: «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ».
[7]. نجم، آيه‌ی 39: «وَأَنْ لَيْسَ لِلْإنْسان إِلاّ ما سَعی * وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُری».
[8]. بقره، آيه‌ی 11: «وَما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللهِ».
[9]. ر.ك: روم، آيه‌ی 7: «... وَلكِنَّ أَكْثَرَ النّاسِ لايَعْلَمُونَ * يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ عَنِ الآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ».

دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی‌مسجد هدایت

آیت الله ابراهیم امینی

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: