اخلاق عملی

فوايد و آثار سكوت
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۹

فوايد و آثار سكوت

هدف اصلى از احاديث سكوت اين نيست كه انسان بايد هميشه و در همه حال لب فرو بسته و زبان به سخن نگشايد و حتى در مقام احقاق حق خود و ديگران سكوت اختيار كند و به دفاع از خود برنخيزد، بلكه مقصود جلوگيرى از هرزه گويى و فضول كلام است...
اهمیت کنترل زبان| سکوت از سخن گفتن بهتر است؟
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۸

اهمیت کنترل زبان| سکوت از سخن گفتن بهتر است؟

زبان مؤمن در پس قلب او و قلب و عقل منافق پشت زبان اوست. يعنى مؤمن هرگاه بخواهد سخنى بگويد نخست می‌انديشد، اگر نيك بود می‌گويد و اگر ناپسند بود از گفتن آن خوددارى می‌کند امّا شخص دورو و منافق آنچه بر زبانش جارى می‌شود می‌گويد و نمی‌داند كدام سخن به سود او و كدام سخن‏ به زيانش تمام می‌شود.
جرائم و آفات زبان‏
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۷

جرائم و آفات زبان‏

نعمت بيان در شمار مهم‌ترين نعمت‌هاى الهى است كه به انسان ارزانى داشته. حكما و فلاسفه، نطق را مظهر تفكّر و تعقّل دانسته و بدين لحاظ آن را فصل مميّز انسان می‌دانند، و حال آن كه نطق از صفات ويژه انسان نيست زيرا بسيارى از حيوانات تا حدّى از اين نعمت برخوردارند...
معيار صغيره و كبيره بودن گناه‏
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۶

معيار صغيره و كبيره بودن گناه‏

سرانجام آنها كه به گناه اصرار می‌ورزند به تكذيب آيات خدا و مسخره كردن آن می‌رسد. چرا اصرار بر گناه چنين سرانجامى را در پى دارد؟ زيرا اصرار بر گناه قلب آدمى را فاسد می‌کند. گناه مانند سمّى مهلك است كه اگر ساعتى تأخير در علاج آن كند تمام امعاء و احشاء انسان را متلاشى و او را نابود می‌کند.
گناهان صغيره و گناهان كبيره‏
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۵

گناهان صغيره و گناهان كبيره‏

شدّت و ضعف گناه در هر دو قسم (صغيره و كبيره) منوط به دو چيز است: قبح فعلى و قبح فاعلى. قبح فعلى مربوط است به مفاسد و زشتی‌هاى موجود در خود عمل قطع نظر از خصوصيّات روحى و شرايط شخص بزهكار. قبح فاعلى مربوط است به شرايط ذهنى و روحى بزهكار قطع نظر از خصوصيّات خود عمل.
پرهیز از محرمات (دوری از گناه و معصیت)
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۴

پرهیز از محرمات (دوری از گناه و معصیت)

همان گونه كه در تربيّت و سالم‌سازى بدن از انجام بعضى امور و خوردن پاره‏اى از خوردني‌ها بايد پرهيز كرد، در تربيت و تهذيب نفس نيز از انجام برخى كارها و استفاده از بعضى غذاها بايد اجتناب ورزيد.
انتخاب رفیق صدیق و دوری از افراد ناصالح
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۳

انتخاب رفیق صدیق و دوری از افراد ناصالح

‏همان گونه كه در سفرهاى دنيوى رفيق خوب و يار وفادار و صادق نقش حساس و مفيدى در رفع مشكلات سفر دارد، در سير و سلوك و سفرهاى معنوى نيز رفيق خوب بسيار ضرورى و مؤثّر است.
علم به شرایع و احکام
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۲

علم به شرایع و احکام

بندگى و عبادت با دو شرط متحقّق می‌شود: محبّت و اطاعت، و اطاعت بدون علم به خواست معبود و رضاى محبوب امكان ندارد. آن‌ها كه از خود چيزى می‌تراشند و پيش خود مطالبى را سرهم می‌كنند و به عنوان عبادت و اطاعت انجام می‌دهند آن‌ها بنده خويشند نه بنده خدا.
ارتباط دو جانبه‏ میان آفریده و آفریدگار
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۱

ارتباط دو جانبه‏ میان آفریده و آفریدگار

برخى از ملحدان و غافلان گمان می‌كنند كه ايمان به خدا و پرستش او نوعى ارتباط يك ‏جانبه مردم با خدا است و بر اثر اين پندار نادرست براى گريز از ايمان بهانه‌جويى می‌كنند. ولى اين برداشت جاهلانه و مغرضانه است، چرا كه ايمان ارتباطى است دوجانبه ميان آفريده و آفريدگار...
حب و بغض (تولی و تبری)
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱۰

حب و بغض (تولی و تبری)

حبّ و بغض كه در علم اخلاق از آن به «شهوت» و «غضب» تعبير می‌شود مهم‌ترين انگيزه براى كسب فضايل و دورى از رذايل است. انسان تا چيزى را دوست نداشته باشد به سوى آن حركت نمی‌كند و تا از چيزى متنفّر نباشد از آن دورى نمی‌جويد.
سیر در آفاق و انفس (تفکر و تدبر)
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۹

سیر در آفاق و انفس (تفکر و تدبر)

فکر و اندیشه، آئینه خوبی‌ها و پوشاننده بدی‌ها و روشنى بخش دل‌ها و موجب خوش‏خویى و سعه صدر مى‏‌شود. به وسیله تفکّر، انسان به صلاح روز رستاخیز و پایان کارش آگاه مى‌‏شود و بر علم و دانشش افزوده مى‏‌گردد و هیچ عبادتى بالاتر از تفکّر نیست.
خدا آگاهی(تذکّر)
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۸

خدا آگاهی(تذکّر)

تذكّر يعنى انسان بايد هميشه متذكّر اللّه و به ياد خدا باشد و هيچگاه مسئوليّت و بندگى خويش را در برابر پروردگار متعال فراموش نكند، زيرا هر كس خدا را فراموش كند در نتيجه خود را فراموش كرده و از خود بيگانه شده و در وادى غفلت سرگردان خواهد شد.
خودآگاهی و احساس مسئولیّت(یقظه)
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۷

خودآگاهی و احساس مسئولیّت(یقظه)

دوّمين گام براى سالك إلى اللّه يقظه است، يعنى بيدارى از خواب غفلت و احساس مسئوليّت به اين كه در اين جهان با عظمت انسان بيهوده آفريده نشده است...
خودشناسی و خداشناسی(معرفة النّفس)
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۶

خودشناسی و خداشناسی(معرفة النّفس)

نفس انسان از بُعد ملكوتى‏‌اش نفخه الهيّه است كه در سير صعود، به مقام‏ نفس مطمئنّة و راضيه و مرضيه مى‌‏رسد و تا آنجا بالا مى‏‌رود كه به مرتبه «قَابَ قَوسَينِ اَو اَدنَى» مشرّف مى‌‏شود...
راه‌های تهذیب
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۵

راه‌های تهذیب

چنان كه در سلامت جسم، فعل و ترك (دارو و پرهيز) هر دو با هم مؤثّر است در سلامت و تهذيب روح نيز فعل و ترك هر دو لازم است مانند اداى واجبات و ترك محرّمات، تولّى و تبرّى، به جا آوردن مستحبّات و ترك مكروهات و ...
نقش اخلاق در تعديل غرايز
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۴

نقش اخلاق در تعديل غرايز

پيروان برخى از اديان و مذاهب معتقدند براى رسيدن به كمال به طور كلّى بايد غرايز را سركوب نمود، ولى اسلام مى‌‏گويد غريزه را بايد هدايت و كنترل كرد، زيرا سركوبى غرايز و تمايلات- به خصوص غريزه جنسى- خطرها و ضررهاى فراوانى به بار مى‌‏آورد.
تعديل غرايز
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۳

تعديل غرايز

همان گونه كه در ساختمان جسم انسان يك عضو بی‌مصرف آفريده نشده در ساختمان روح و جان او نيز هر انگيزه و غريزه و ميلى نقش حياتى دارد، اما اگر اين غرايز به طور صحيح هدايت و رهبرى نشود و تحت كنترل دقيق قرار نگيرد خطرناك و زيانبخش خواهد بود...
بُعد ارزشى در اخلاق عملى‏
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۲

بُعد ارزشى در اخلاق عملى‏

در علم اخلاق، عمل از آن جهت كه بار ارزشى دارد و كاشف از يك خصيصه خلقى است مورد بررسى قرار مى‌‏گيرد. به عبارت ديگر، آداب و احكام در علم اخلاق از آن حيث كه ارزش آفرين است، و نه از جهت حقوقى و تكليفى، ارزيابى مى‏‌شود.
علم اخلاق از ديدگاه‌هاى گوناگون‏
نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی| ۱

علم اخلاق از ديدگاه‌هاى گوناگون‏

مهم‌ترين مسأله‏‌اى كه فراوان مورد توجّه آئين مقدّس اسلام قرار گرفته و در رسيدن به كمالات و فضايل انسانى نقش اساسى دارد مسأله تزكيّه‏ نفس و پرورش روح است كه به عنوان يك امر حياتى و ضرورى مطرح مى‌‏باشد.